Epokhé ve Delilik: Dünyayı Kaplayan Gece Üzerine – Mehmet Çağrı Uluğer

Sesini akıl, mantık ve argümanlarda bulan felsefi düşünce, başlangıcını sessiz bir histe bulur: Hayret, şüphe, merak, bulantı, dehşet, arzu… Düşünce aynı zamanda kendisini başlamaya iten bu hissi anlamlandırma çabasıdır. Düşünmenin bu anlamlandırma çabalarını, metafizikten etiğe, epistemolojiden siyasete ve tragedyadan tarihe çeşitli alanlarda izleyen bu felsefeye giriş kitabı, felsefi düşüncenin bazı emsal figürlerini çizmektedir.

Ansiklopedik veya karikatürel türlerden farklı olarak bu kitap felsefe yapmak ve yapılmış felsefeyi aktarmak arasında keskin bir ayrım yapmaz; felsefenin ne olduğunu tam olarak bildiğimizi varsaymaz. Felsefeyi etiketli düşüncelerin mümkün mertebe uzağında, üzerine düşünmeden üzerinde düşünebildiğimiz bir yerde konumlandırır. Felsefi meselelere ederini veren deneme şudur: Birey dediğimiz mekânı ören sayısız ve sahipsiz seslerde —herkesin ve hiç kimsenin kesiştiği yerde— kendi sesini bulabilmek.

Kitaptan bir bölüm okumak için tıklayınız.

“—Biz uygarlıklar artık biliyoruz ki, ölümlüyüz.”

Birinci Dünya Savaşının yıkıntılarının arasında dolaşan Paul Valéry, modern Avrupa bilincine dair belki de en sarsıcı cümlelerden birini kurarak başlıyor söze. Bu küçük ama değerli kitapta bir araya gelen kışkırtıcı metinlerinde, Valéry, Avrupa’yı yüzyıllar boyunca dünya tarihinin merkezine yerleştiren düşünsel enerjinin –tin’in– kendi sınırlarına ulaşmasını hem şairane hem de acımasız bir gerçekçilikle analiz ediyor.

Bilimin, ilerlemeye duyulan inancın ve aklın zaferi üzerine kurulmuş olan modern uygarlığın ilk kez kendi yarattığı güçler karşısındaki kırılganlığını keşfettiği noktada, Valéry’e göre Avrupa artık yalnızca fetheden, üreten ve yön veren bir medeniyet değildir; o aynı zamanda kendi geçmişinin ağırlığı altında geleceğini sorgulayan bir bilincin baskısı altındadır.

Valéry’nin “Avrupalı” tanımı da coğrafi bir kimlikten ziyade tarihsel bir duruma ışık tutmaktadır: Roma’nın düzeni, Hıristiyanlığın vicdanı ve Yunan düşüncesinin disipliniyle şekillenmiş milyonlarca insana hâkim olan tin, Avrupa’nın kendisini dayattığı toplumlara yayılıp evrenselleştikçe kendi ayrıcalığını da aşındırmaktadır.

Yaklaşık bir asır önce kaleme alınmış olan bu metinler birçok bakımdan bugün yeniden okunmayı talep ediyor; çünkü Valéry’nin teşhis ettiği kriz bugün de Avrupa’da bir hayalet gibi dolaşıyor.

Kitaptan bir bölüm okumak için tıklayınız.